انجام مطالعات ژئوتکنیک ساختگاهی (مطابق با کلیه استانداردهای مرتبط ملی و جهانی معتبر) برای کلیه طرحهای عمرانی الزامی است. شیوه انجام و حجم مطالعات، بستگی به وضعیت ساختگاه و مشخصات سازه دارد. به طور کلی میتوان هدف از انجام اینگونه مطالعات را شناسائی شرائط زیرسطحی به منظور ارزیابی مخاطرات ژئوتکنیکی و تعیین مشخصات مهندسی ساختگاه تا حد نیاز اعلام نمود. تعیین حد نیاز مطالعات میبایست توسط یک مهندس ذیصلاح ژئوتکنیک با سابقه مرتبط انجام شود.
انجام مطالعات ژئوتکنیک به نحو صحیح، مستلزم رعایت نکات متنوعی است. تشخیص نیازهای پروژه، تعیین شرح خدمات متناسب، شیوه انتخاب مشاور و برنامهریزی برای دستیابی به اطلاعات لازم، از جمله نکات مهم یک مطالعه صحیح است.
مطالعات ژئوتکنیک را عموماً میتوان به بخشها و زیربخشهای زیر تفکیک نمود:
1- عملیات صحرائی
1-1 حفاری: شامل حفاری چاهک دستی (چاهک) و گمانه ماشینی (ضربهای یا دورانی)
2-1 نمونه برداری: شامل نمونههای دست خورده و دست نخورده (یوفر یا شلبی و غیره)
3-1 آزمایشهای برجا: شامل آزمایشهای SPT، PLT، IDST، DHT و غیره
آزمونهای برجا به عنوان بخش مهمی از شناساییهای زمین باید مورد توجه قرار گیرد. انواع متداول این آزمایشها و نوع خاکهایی که هر کدام از این آزمونها کاربرد دارند و همچنین روش انجام آنها باید مطابق با استانداردهای معتبر ملی یا بینالمللی باشد.
* توضیحات تکمیلی مربوط به آزمایشهای برجا که شامل شماره استاندارد، پارامترهای به دست آمده و کاربرد هر آزمایش میباشد، در جدول پیوست شماره 1 آورده شده است. همچنین دامنه کاربرد آزمایشها در جدول پیوست شماره 3 قابل مشاهده است.
2- آزمایشهای آزمایشگاهی
1-2 آزمایشهای فیزیکی (شاخص): شامل آزمایش دانهبندی، حدود اتربرگ، دانسیته و غیره
2-2 آزمایشهای مکانیکی: شامل آزمایشهای برش مستقیم، تحکیم، تک محوری و غیره
3-2 آزمایشهای شیمیائی: شامل آزمایشهای pH، سولفات، کلر و غیره
آزمونهای آزمایشگاهی بر روی نمونههای خاک و سنگ به دست آمده از ساختگاه پروژه انجام شده و نتایج آن به همراه سایر آزمایشها و مشاهدات مورد استفاده قرار گیرد. این آزمونها باید مطابق با استانداردهای معتبر مللی و بینالمللی انجام گیرد.
* توضیحات تکمیلی مربوط به آزمایشهای آزمایشگاهی که شامل شماره استاندارد، پارامترهای به دست آمده و کاربرد هر آزمایش میباشد، در جداول پیوست شماره 2 آورده شده است. همچنین دامنه کاربرد آزمایشها در جدول پیوست شماره 3 قابل مشاهده است.
3- مطالعات و محاسبات دفتری
1-3 کنترل نتایج و تعیین پارامترهای پایه طراحی مانند f، C، E، Ks و غیره
2-3 ارائه ظرفیت باربری، پیشنهاد نوع شالوده و سازههای نگهبان
3-3 ارزیابی مخاطرات ژئوتکنیکی (مانند روانگرائی، رمبندگی و غیره) و توصیههای فنی
- روش حفاری میبایست متناسب با جنس خاک و سطح آبهای زیرزمینی باشد. تعداد و عمق گمانهها میبایست متناسب با ارتفاع و سطح اشغال سازه باشد.
- روشهای نمونهبرداری میبایست متناسب با جنس خاک باشد. شایان توجه است که فقط میتوان از خاکهای چسبنده نمونه دست نخورده گرفت و تنها بر روی نمونههای دست نخورده میتوان آزمایشهای تک محوری، سه محوری و تحکیم انجام داد.
- آزمایشهای برجا نیز میبایست متناسب با جنس خاک تجویز شوند. بعنوان مثال آزمایشهای CPT و FVT را نمیتوان بر روی خاکهای سخت و شنی انجام داد.
- آزمایشهای شاخص میبایست بر روی کلیه نمونهها انجام پذیرد ولی آزمایشهای مکانیکی را میتوان در تعداد محدود و متناسب با جنس خاک انجام داد. آزمایشهای شیمیائی را لازم است بر روی خاکی که در تماس با اجزاء بتنی است، انجام داد.
- بخش عمدهای از خدمات مهندسی بر کلیه مطالعات ثابت است. در کلیه مطالعات، پارامترهای پایه مهندسی خاک و توصیههای طراحی میبایست مبتنی بر نتایج آزمایشها و یا قضاوت مهندسی، بصورت مستدل ارائه شود. خدمات خاص مهندسی همچون ارائه پارامترهای طراحی شالودههای عمیق و ارزیابی مخاطرات ژئوتکنیکی با توجه به وضعیت ساختگاه و مشخصات ساختمان میبایست ارائه شود.
- گزارش مطالعات میبایست از هر حیث کامل و شفاف باشد و به طور مشروح روند فعالیتها، ریز نتایج آزمایشها، ریز محاسبات و استدلال پیشنهادات مهندسی را در بر گیرد.
